Vergi ve Adalet.!

Verginin tabana yayılması, fakirden daha az zenginden daha fazla vergi alınması toplumsal barışın sağlanması, ekonomik gelişmişlik düzeyinin artması için önemli ve gereklidir.

Vergi gelirlerinin Gayrisafi Yurtiçi Hasılaya oranını ifade eden vergi yükü ülkemizde 2002 yılında % 18,6 iken 2014 yılında % 23 olarak hesaplanmıştır. Yıllar itibariyle ülkemizde ki vergi yükü aşağıda tabloda yer aldığı gibidir.

Toplam vergi gelirleri tahsilatı içerisinde dolaylı vergi olan katma değer vergisi ,özel tüketim vergisi, gümrük vergisi ve banka ve sigorta muameleleri vergisi % 58  oranında yer tutmaktadır.

Dolaylı vergiler, yansıtılması kolay, yükümlüsü belli olmayan, ne zaman ve ne kadar tahsilinin olacağı kestirilemeyen vergilerdir. Bu vergileri kaçırma olasılığı daha düşüktür. Katma değer vergisi (KDV), özel tüketim vergisi (ÖTV), gümrük vergileri, banka ve sigorta muameleleri vergisi (BSMV), dolaylı vergiler içerisinde yer almaktadır. Dolaysız vergiler ise yansıtılması kolay olmayan, mükellefi ve tahsil zamanı belli, vergi kaçırma olasılığı mümkün olan vergilerdir. Bu vergiler içinde gelir ve kurumlar vergileri, emlak vergisi, motorlu taşıtlar vergisi yer almaktadır.

Gelişmiş ülkelerde dolaysız vergilerin payı daha yüksek olup, az gelişmiş ülkelerde dolaylı vergilerin payı daha yüksektir. Dolayısıyla, dolaysız vergilerin vergi gelirleri içerisindeki payı ülkelrin gelişmişlik düzeyinin bir göstergesidir.

Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatı (OECD) Gelir Adaletsizliği Raporuna göre, 2015 yılı Türkiye gelir dağılımı adaletsizliğinde ilk beş ülkeden biridir. Söz konusu rapora göre gelir dağılımı adaletsizliğinde ilk sırada Meksika, daha sonra sırasıyla Şili, Türkiye, ABD ve İsrail yer almaktadır.

Öte yandan , OECD ülkelerinde Eşi Çalışmayan İki Çocuk Sahibi Ücretliler Üzerindeki Vergi Yükü Sıralamasında Türkiye 8. Sırada yer almıştır.

Ücretliler üzerindeki vergi yükünün yüksek olması vergide adaletsizliğin boyutunu göstermektedir. Ücretli bordro üzerinden vergiye tabi olduğundan ve kaynağında vergi kesildiğinden verginin kaçırılma şansı düşüktür. Ücretliler aynı zamanda harcamaları üzerinden de katma değer vergisi gibi dolaylı vergiler ödediğinden vergi yükü daha da artmaktadır.

Dünya Bankası’nın “Yeni Bir Maliye Politikası Perspektifinin Zamanı Gelmedi Mi” isimli  raporunda,  Türkiye’de adaletsiz vergi sistemi bulunduğu, ücretlilerin hem bordro hemde tüketime dayalı dolaylı vergiler nedeniyle yüksek oranda vergilendirildiği, sermayenin düşük vergilendirildiği tespitine yer verilmiştir.

Bu veriler, verginin adil olarak alınmadığını bu durumunda gelir dağılımı adaletsizliğini artırdığını göstermektedir. Gelir ve kurumlar vergilerinin  kayıp kaçak oranlarının azaltılması suretiyle vergi gelirlerinin artırılması, ücretli üzerindeki vergi yükünün azaltılması ekonomik göstergeleri de bozmayacaktır.

Vergi Denetim Kurulu faaliyet raporuna göre, yapılan vergi incelemeleri sonucu 2014 takvim yılı verilerine göre  % 73 oranında yapılan tarhiyat ve kesilen  ceza , dolaylı vergiler olan katma değer vergisi ve özel tüketim vergisi türünden  yapılmıştır.

Yapısı itibariyle kayıp kaçak oranı yüksek olan gelir , kurumlar vergisi tarhiyat oranlarının düşük olması  dolaysız vergiler ile ilgili yeterli incelemenin yapılmadığını göstermektedir. Vergi idaresinin gelir vergisi, kurumlar vergisi incelemelerine ağırlık vermesi vergilendirmede adaletin sağlanması bakımından önemlidir.

Ülkemizde orta gelir grubu üzerinde yük olan verginin yayılması, vergi gelirleri içerisindeki kurumlar, gelir vergisi gibi dolaysız vergilerin payının yükseltilmesi, asgari ücret üzerindeki vergi yükünün azaltılması  vergilendirmede adaletin sağlanması bakımından önemlidir. Ayrıca, gelir ve kurumlar vergisi kayıp kaçak oranını azaltmak için mükelleflerde vergi bilincinin artırılarak  gönüllü uyumun artırılması gerekmektedir. Mükelleflerin gönüllü uyumunu sağlamak için,  vergi yasalarının basitleştirilmesi, reformlar yapılması ve siyasi kararlılık gerekmektedir.